Η φυσική ομορφιά, η ιστορική κληρονομιά και ο πολιτιστικός πλούτος της Βέροιας και της ευρύτερης περιοχής αποτελούν ένα ανεκτίμητο κεφάλαιο, που θα έπρεπε να είναι πηγή υπερηφάνειας, αλλά και διαρκούς φροντίδας από την πλευρά της δημοτικής αρχής. Κι όμως, σημαντικοί χώροι μοναδικής περιβαλλοντικής, ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας παραμένουν εγκλωβισμένοι στη φθορά και την εγκατάλειψη.
Ο Τριπόταμος, αυτός ο πολύτιμος φυσικός πνεύμονας που διασχίζει την πόλη, το Άλσος του Αλιάκμονα στην Αγία Βαρβάρα και το αρχιτεκτονικά διακεκριμένο αναψυκτήριο του Άλσους Παπάγου αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα μιας διαχρονικής αδυναμίας να προστατεύσουμε και να αναδείξουμε τον τόπο μας.
Με λόγο ευθύ, αιχμηρό και τεκμηριωμένο, ο Πολιτικός Μηχανικός κ. Γιώργος Ουρσουζίδης που ασχολήθηκε για πολλά χρόνια με το περιβάλλον, επανέρχεται στο ζήτημα, καταθέτοντας τις διαπιστώσεις του, επισημαίνοντας τις ευθύνες και προτείνοντας συγκεκριμένες, εφικτές παρεμβάσεις. Γιατί η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού μας πλούτου δεν είναι πολυτέλεια ούτε υπόθεση του μέλλοντος. Είναι υποχρέωση απέναντι στους σημερινούς πολίτες και στις επόμενες γενιές.
Κύριε Ουρσουζίδη, ερώτημα ένα και μοναδικό: ακριβώς πριν ένα χρόνο είχατε παραχωρήσει συνέντευξη στην εφημερίδα μας με θέμα τον Τριπόταμο, σήμερα επανερχόμαστε και σας ρωτάμε ευθέως, έχει αλλάξει κάτι ή παραμένει η ίδια κατάσταση;
Χαίρομαι που επανέρχεστε, διότι, δυστυχώς, υπάρχει βάσιμος λόγος! Ευθέως, λοιπόν, σας δηλώνω πως η κατάσταση παραμένει ίδια, και όχι μόνο στον Τριπόταμο!
Λίγες πόλεις έχουν την τύχη της Βέροιας. Ακόμη λιγότερες έχουν την τύχη να διασχίζει το κέντρο τους ένα ποτάμι με τα χαρακτηριστικά του δικού μας! Η αντίθεση ανάμεσα στο τσιμέντο της πόλης και την άμεση μετάβαση σε ένα περιβάλλον πλούσιας βλάστησης και δροσιάς είναι ένα προνόμιο που ελάχιστες ελληνικές πόλεις έχουν την τύχη να διαθέτουν.
Ο Τριπόταμος αποτελεί τον απόλυτο «πνεύμονα», τον κρυμμένο θησαυρό της Βέροιας, προσφέροντας μια ανεκτίμητη φυσική διέξοδο στην καρδιά του αστικού ιστού. Αδυνατώ – δεν θέλω – να περιγράψω τη μοναδικότητα αυτού του τοπίου και τη σημασία της προστασίας του με πιο ήπιο τρόπο. Θεωρώ ότι εδώ η υπερβολή είναι απόλυτα ανεκτή!
Ο Δήμος αδιαφορεί. Η προστασία του ποταμιού και η μέριμνα για την πρόσβαση των πολιτών σε αυτό προφανώς δεν αποτελούν προτεραιότητα!
Παρά το γεγονός ότι, με μια μικρή μόνο δαπάνη, θα μπορούσαν να γίνουν τα εξής:
• Να βελτιωθεί η παραποτάμια διαδρομή που ακολουθεί το φυσικό μονοπάτι, το οποίο υφίσταται εδώ και αιώνες δίπλα στο ρέμα.
• Να γίνει ήπια διαμόρφωση πλατωμάτων, ως χώρων στάσης και ανάπαυσης για τους πεζούς.
• Να πραγματοποιείται τακτικός καθαρισμός της διαδρομής. Δύο φορές την εβδομάδα θα ήταν αρκετές για να μετατραπεί το ποτάμι σε τόπο συνάντησης και απόλαυσης.
Δυστυχώς, τίποτα από τα παραπάνω δεν έχει υλοποιηθεί!
Ίσως πρέπει να τονίσουμε ξανά τη μοναδικότητα του Τριποτάμου:
Άμεση Μικροκλιματική ανακούφιση: Η διαφορά θερμοκρασίας σε σχέση με το κέντρο της πόλης, η οποία φτάνει τουλάχιστον τους 6 βαθμούς Κελσίου κατά τους θερινούς μήνες, μετατρέπει την παρόχθια ζώνη σε άμεσο καταφύγιο απέναντι στον καύσωνα. Η διαδρομή των 1.200 μέτρων, από τη γέφυρα της «Μπαρμπούτας» έως τη γέφυρα της οδού «Ιουστινιανού» (ΔΕΗ), προσφέρει μια ευχάριστη και απολαυστική πεζοπορία, μακριά από τον θόρυβο, τα καυσαέρια και τη βοή της πόλης.
Βιοποικιλότητα στο κέντρο: Η διατήρηση ενός ζωντανού οικοσυστήματος μέσα στην πόλη λειτουργεί ως υπενθύμιση της ανάγκης για αρμονική συνύπαρξη του αστικού τοπίου με τη φύση. Πρέπει επιτέλους να γίνει αποδεκτό ότι η προστασία και η ανάδειξη του πανέμορφου φυσικού περιβάλλοντος του Τριποτάμου δεν αποτελούν απλώς ζήτημα αισθητικής, αλλά χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές. Ο Τριπόταμος δεν είναι μόνο μια «απόδραση» στη φύση, αλλά και μια ευκαιρία για τη Βέροια να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με το περιβάλλον, επενδύοντας στην ποιότητα ζωής.
Σε ό,τι αφορά τις μεσοπρόθεσμες παρεμβάσεις – μακάρι να γίνουν άμεσα –, η σοβαρότερη αφορά την απομάκρυνση του αγωγού απορροής των αστικών λυμάτων τμήματος της πόλης! Ο εν λόγω αγωγός κατασκευάστηκε παράλληλα με την κοίτη του ποταμού, σε απόσταση μόλις λίγων μέτρων. Το γεγονός αυτό αναμφισβήτητα αποτελεί το σοβαρότερο πρόβλημα για την αξιοποίηση της παρόχθιας ζώνης του Τριποτάμου. Πέρα από την οπτική όχληση, υπάρχει και το πρόβλημα της δυσοσμίας. Πολλές φορές, μάλιστα, υπερχειλίζουν τα φρεάτια, τα οποία αποκαθιστά μεν η ΔΕΥΑΒ, αλλά το πρόβλημα παραμένει. Η δυσοσμία και οι κατά καιρούς υπερχειλίσεις των φρεατίων δεν υποβαθμίζουν μόνο την εμπειρία του περιπάτου, αλλά αποτελούν και διαρκή απειλή για τη βιοποικιλότητα του ποταμού. Οι αποσπασματικές επιδιορθώσεις «μέχρι την επόμενη αστοχία» απλώς μεταθέτουν το πρόβλημα.
Η ήπια διαμόρφωση και ο καθαρισμός της κοίτης αποτελούν δράσεις που θα αναδείξουν τη φυσική ομορφιά του παραποτάμιου οικοσυστήματος, αλλά αποτελούν και κριτήριο του πολιτισμού μας!
Με σαφήνεια έγινε προσπάθεια να αναδειχθεί η αξία του Τριποτάμου ως φυσικού πνεύμονα της πόλης, ενώ παράλληλα εκφράζεται εύλογη αγανάκτηση για την αδράνεια των τοπικών αρχών!
Η αντίθεση ανάμεσα στις τεράστιες προοπτικές του ποταμού ως διαχρονικού στοιχείου ζωής της πόλης και στην τρέχουσα κατάσταση εγκατάλειψης είναι παραπάνω από εμφανής!
• ΤΟ ΑΛΣΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΙΑΚΜΟΝΑ
Η εικόνα στο Άλσος του Αλιάκμονα, στην Αγία Βαρβάρα του Δήμου Βέροιας, μπορεί να περιγραφεί με μια μόνο λέξη: Εγκατάλειψη!
Το άλσος διοικητικά ανήκει στον Δήμο Βέροιας, αποτελεί δε ιδιοκτησία πολλών φερόμενων ιδιοκτητών. Στον χάρτη του Εθνικού Κτηματολογίου εμφανίζονται τουλάχιστον 15 διαφορετικά τεμάχια. Από την άποψη αυτή, υπάρχει ένα ζήτημα ιδιοκτησίας του χώρου. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί δικαιολογία για την παντελή έλλειψη μέριμνας από την πλευρά του Δήμου Βέροιας. Η πολυϊδιοκτησία (ο κατακερματισμός σε πολλά διαφορετικά αγροτεμάχια στο Κτηματολόγιο) ίσως περιπλέκει διοικητικά τις παρεμβάσεις του Δήμου Βέροιας, χωρίς όμως αυτό να αναιρεί την ανάγκη μέριμνας για έναν τόσο κρίσιμο φυσικό και τουριστικό πόρο, πάνω στον δρόμο προς τις Αιγές.
Ο χώρος του άλσους, όπως κάθε χώρος με δημόσιο χαρακτήρα, πρέπει να διατηρείται καθαρός και προσβάσιμος, πόσο μάλλον όταν προσφέρεται για αναψυχή και συνδυάζει το πλούσιο υδάτινο στοιχείο του Αλιάκμονα με την εξαιρετική βλάστηση που τον περιβάλλει.
Περιττό να τονίσω ότι το εν λόγω άλσος, μαζί με τη λίμνη του Αλιάκμονα, βρίσκεται ακριβώς πάνω στον δρόμο προς τον αρχαιολογικό χώρο των Αιγών. Από την άποψη αυτή και μόνο, ο χώρος θα έπρεπε να αποτελεί σημείο αναφοράς για αναψυχή και ξεκούραση των τουριστών που ενδιαφέρονται για την αρχαιολογία και επισκέπτονται τις Αιγές και το ανάκτορο του Φιλίππου Β΄, πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου!
Η διαδρομή παράλληλα με το ποτάμι – και από τις δύο πλευρές του Αλιάκμονα – είναι μοναδική. Τόσο η θέα του ποταμού όσο και η ιστορική αξία του χώρου εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη, ιδιαίτερα όσους έρχονται από άλλες πατρίδες, προκειμένου να επισκεφθούν τις αρχαιότητες και να αγγίξουν την ιστορία του τόπου των αρχαίων Μακεδόνων, η οποία εκτείνεται σε βάθος 2.500 ετών!
Η εικόνα του άλσους σήμερα χαρακτηρίζεται από σκουπίδια και ακαθαρσίες σε όλη την έκταση του χώρου, ενώ ο τόπος έχει «χορταριάσει» λόγω έλλειψης καθαρισμού. Παράλληλα, υπάρχει κατεστραμμένος εξοπλισμός (παγκάκια και στέγαστρα), ο οποίος παραμένει ασυντήρητος εδώ και χρόνια. Τα κατεστραμμένα παγκάκια, τα σπασμένα στέγαστρα και τα ανεξέλεγκτα χόρτα στερούν από τους ίδιους τους πολίτες της Ημαθίας έναν πολύτιμο χώρο αναψυχής και προκαλούν αγανάκτηση και οργή.
Σπάνια συναντά κανείς τέτοια αδιαφορία, τέτοια εγκατάλειψη! Δεν μιλώ για μεγάλες επενδύσεις. Το άλσος έχει ανάγκη από φροντίδα και ήπιες παρεμβάσεις, ώστε να διατηρηθεί το φυσικό τοπίο και, κυρίως, να δίνει την εικόνα ενός χώρου όπου η κοινωνία μεριμνά ώστε να είναι περιποιημένος και προσβάσιμος στους πολίτες.
Η αγανάκτηση και η απογοήτευση των πολιτών είναι απόλυτα δικαιολογημένες. Η σημερινή εικόνα εγκατάλειψης του Άλσους Αλιάκμονα αδικεί κατάφωρα την τεράστια ιστορική, πολιτισμική και οικολογική αξία της περιοχής.
Είναι πραγματικά οξύμωρο ένας τόπος που αποτελεί το φυσικό σύνορο και την «καρδιά» της ιστορίας των αρχαίων Μακεδόνων να αντιμετωπίζεται με τέτοια αδιαφορία.
Επισκέπτες από όλο τον κόσμο έρχονται για να γνωρίσουν την ιστορία των Μακεδόνων, να έρθουν σε επαφή με τους βασιλικούς τάφους ηλικίας 2.500 ετών… και βρίσκονται αντιμέτωποι με σκουπίδια, ακαθαρσίες και κατεστραμμένες βασικές υποδομές.
• ΑΝΑΨΥΚΤΗΡΙΟ «ΑΛΣΟΥΣ ΠΑΠΑΓΟΥ»
Ένα έργο που έλαβε αρχιτεκτονική διάκριση, στην καρδιά του «Άλσους Παπάγου», λίγα μέτρα απ το ανοικτό θέατρο «Μελίνα Μερκούρη», σε πλήρη εγκατάλειψη, έρμαιο στη φθορά του χρόνου και της αδιαφορίας.
Το αναψυκτήριο του Άλσους Παπάγου αποτελεί πράγματι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα δημοτικής περιουσίας με ξεχωριστή αρχιτεκτονική, που εκπέμπει σήμα κινδύνου λόγω της εγκατάλειψής του.
Από τα πράγματα αποδεικνύεται ότι σήμερα όχι μόνο δεν είμαστε ικανοί να κατασκευάσουμε νέα έργα πολιτισμού και αναψυχής, αλλά δεν είμαστε ικανοί ούτε καν να τα συντηρήσουμε!
Κι όμως, υπάρχουν λύσεις! Αν δεν υπάρχει η δυνατότητα να ενοικιαστεί ο χώρος σε κάποιον ιδιώτη, ας παραχωρηθεί. Τουλάχιστον, θα αποκατασταθεί και έτσι ίσως σωθεί το κτίριο!
Η παραχώρηση της χρήσης με αντάλλαγμα την αποκατάσταση δεν απαιτεί δαπάνη από τον Δήμο Βέροιας. Ο Δήμος δεν εισπράττει ενοίκιο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ενώ ο ιδιώτης αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το κόστος για να «σώσει» το κτίριο, με δικαίωμα να το λειτουργήσει για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η αδράνεια σε τέτοιες περιπτώσεις λειτουργεί σωρευτικά: όσο περισσότερο χρόνο μένει ένα κτίριο κλειστό και ασυντήρητο, τόσο αυξάνεται το κόστος της μελλοντικής του αποκατάστασης, ενώ παράλληλα υποβαθμίζεται ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον του άλσους.
Ας έχουν υπόψη τους οι αρμόδιοι ότι κάποια μέρα θα λογοδοτήσουν για τη χρόνια αδιαφορία τους, η οποία έχει ως συνέπεια την καταστροφή της δημοτικής περιουσίας!
Θα μπορούσε να αναφερθεί κανείς σε πολλά παρόμοια ζητήματα που τονίζουν την αδυναμία μας να αναδείξουμε τον φυσικό και πολιτιστικό μας πλούτο ή, τουλάχιστον, να τον διατηρήσουμε. Οι πολίτες βλέπουν τον πολιτιστικό και φυσικό μας πλούτο να υποβαθμίζεται. Θέλουν να αντιδράσουν, όμως δεν μπορούν!
Η χώρα πέρασε μια τεράστια οικονομική κρίση. Οι πολίτες βίωσαν ένα πρωτοφανές σοκ. Σχεδόν δύο δεκαετίες τώρα, τίποτα δεν είναι πια αυτονόητο. Έτσι μάθαμε να ανεχόμαστε, να υπομένουμε – και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Οι εξουσιαστές, οι οικονομικές ελίτ, φρόντισαν γι’ αυτό!
Ας το παραδεχτούμε: ηττηθήκαμε!
Ας γνωρίζουν κι αυτοί, όμως, ότι:
«Υπάρχει στον κόσμο τούτον ένας μυστικός νόμος — αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ’ταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος — σκληρός κι απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται».
N. KAZANTZAKHΣ
Εφημερίδα "Βέροια"
