ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΣΑΦΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Η προοπτική δημιουργίας του «Σπιτιού του Πόντου» στη Βέροια αποτελεί αναμφίβολα μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές πρωτοβουλίες που έχουν ανακοινωθεί τα τελευταία χρόνια για την περιοχή. Εάν το εγχείρημα ολοκληρωθεί, η πόλη θα αποκτήσει έναν χώρο πανελλήνιας εμβέλειας αφιερωμένο στην ιστορία, τον πολιτισμό και τη συλλογική μνήμη του ποντιακού ελληνισμού, φιλοξενώντας ένα μοναδικό αρχειακό και ερευνητικό υλικό ανεκτίμητης ιστορικής αξίας.

Τις τελευταίες ημέρες η υπόθεση επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο, μετά την ανακοίνωση του γνωστού τραγουδιστή Κωνσταντίνου Τσαχουρίδη κατά τη διάρκεια μεγάλης συναυλίας στη Βέροια, όπου γνωστοποίησε ότι ανοίγει ο δρόμος για την υλοποίηση του έργου. Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια των επαφών που είχαν προηγηθεί ανάμεσα στον Υφυπουργό Ανάπτυξης Λάζαρο Τσαβδαρίδη, τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια και τον ομότιμο καθηγητή Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Κωνσταντίνο Φωτιάδη, πρόεδρο του Κέντρου Ποντιακών Μελετών.

Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, το «Σπίτι του Πόντου» σχεδιάζεται να στεγαστεί στο κτίριο του πρώην 299 ΚΙΧΝΕ, στο ανενεργό στρατόπεδο «Καπετάν Ακρίτα» της Βέροιας, εφόσον ολοκληρωθεί η διαδικασία παραχώρησής του από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.

Η επιλογή μόνο τυχαία δεν είναι. Πρόκειται για ένα κτίριο με μεγάλους χώρους, που θα μπορούσε να φιλοξενήσει όχι μόνο μία μόνιμη μουσειακή έκθεση αλλά και ερευνητικές υποδομές, αίθουσες εκδηλώσεων, εκπαιδευτικά εργαστήρια και χώρους τεκμηρίωσης. Το όραμα δεν αφορά έναν ακόμη εκθεσιακό χώρο, αλλά ένα ολοκληρωμένο κέντρο ιστορίας, έρευνας και πολιτισμού.

Ένα αρχείο ανεκτίμητης αξίας

Η καρδιά του νέου μουσείου θα είναι το αρχείο που έχει συγκροτήσει εδώ και δεκαετίες ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές συλλογές που αφορούν τον ελληνισμό του Πόντου.

Το υλικό περιλαμβάνει περισσότερους από 30.000 τόμους βιβλίων, περίπου 600 αυθεντικούς πίνακες ζωγραφικής με θέμα την ιστορία και τη Γενοκτονία των Ποντίων, πάνω από 2.000 συνεντεύξεις προφορικής ιστορίας από πρόσφυγες πρώτης και δεύτερης γενιάς, εκατοντάδες ανέκδοτες φωτογραφίες, χάρτες, γκραβούρες, καρτ ποστάλ, σπάνια έγγραφα καθώς και αρχειακό υλικό από τα Υπουργεία Εξωτερικών ευρωπαϊκών χωρών και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ένα τέτοιο αρχείο δεν αποτελεί μόνο μουσειακό υλικό. Είναι πολύτιμο ερευνητικό εργαλείο για ιστορικούς, πανεπιστήμια, μεταπτυχιακούς φοιτητές και επιστήμονες από όλον τον κόσμο.

Η μεγάλη ευκαιρία για τη Βέροια

Η δημιουργία του «Σπιτιού του Πόντου» θα μπορούσε να προσδώσει στη Βέροια έναν νέο ρόλο στον πολιτιστικό χάρτη της χώρας.

Η πόλη διαθέτει ήδη σημαντικά μνημεία, το Βυζαντινό της παρελθόν, τη γειτνίαση με τη Βεργίνα και την Παναγία Σουμελά. Ένα σύγχρονο μουσείο αφιερωμένο στον ποντιακό ελληνισμό θα συμπλήρωνε αυτό το πολιτιστικό τρίγωνο, δημιουργώντας έναν ακόμη ισχυρό λόγο επίσκεψης για σχολεία, πανεπιστήμια, συλλόγους και επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Παράλληλα, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κέντρο διοργάνωσης συνεδρίων, ημερίδων, επιστημονικών συναντήσεων και πολιτιστικών δράσεων, ενισχύοντας την τοπική οικονομία και την τουριστική κίνηση καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Τα ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις

Παρά τη θετική προοπτική, το εγχείρημα συνοδεύεται από εύλογους προβληματισμούς.

Το πρώτο αφορά την ίδια την κατάσταση του κτιρίου. Το πρώην ΚΙΧΝΕ αποτελεί παλαιά στρατιωτική εγκατάσταση, η οποία, όπως εκτιμούν μηχανικοί, πιθανότατα απαιτεί σημαντικές παρεμβάσεις στατικής ενίσχυσης, ενεργειακής αναβάθμισης, αντικατάστασης ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και προσαρμογής στις σύγχρονες μουσειακές προδιαγραφές.

Το κόστος μιας τέτοιας ανακατασκευής ενδέχεται να ανέλθει σε εκατοντάδες χιλιάδες ή ακόμη και σε εκατομμύρια ευρώ. Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί καμία τεχνική μελέτη που να αποτυπώνει το ύψος της απαιτούμενης επένδυσης.

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της χρηματοδότησης. Θα ενταχθεί το έργο σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα; Θα χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων; Θα υπάρξει ειδική κρατική επιχορήγηση ή θα απαιτηθούν ιδιωτικές δωρεές και χορηγίες; Χωρίς ξεκάθαρο οικονομικό σχεδιασμό, ακόμη και το καλύτερο όραμα δυσκολεύεται να προχωρήσει.

Ποιος θα διοικεί το μουσείο;

Ένα ακόμη κρίσιμο θέμα είναι η διοικητική μορφή του νέου φορέα.

Ποιος θα έχει την ευθύνη λειτουργίας; Το Κέντρο Ποντιακών Μελετών; Ένα νέο ίδρυμα; Ο Δήμος Βέροιας; Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας; Ή θα δημιουργηθεί ένας νέος οργανισμός με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων;

Από την απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα θα εξαρτηθεί η δυνατότητα εξασφάλισης χρηματοδοτήσεων, η στελέχωση, η επιστημονική λειτουργία αλλά και η μακροχρόνια βιωσιμότητα του μουσείου.

Γιατί όχι στην Εύξεινο Λέσχη;

Ένα ερώτημα που ήδη συζητείται στην τοπική κοινωνία αφορά την επιλογή της τοποθεσίας.

Η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας διαθέτει ιδιόκτητη έκταση περίπου δέκα στρεμμάτων στο Πανόραμα και αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους φορείς διατήρησης της ποντιακής παράδοσης στην περιοχή.

Γιατί, λοιπόν, δεν επιλέχθηκε αυτή η λύση; Υπήρξε σχετική συζήτηση; Υπήρξαν τεχνικά ή λειτουργικά κριτήρια που οδήγησαν στην επιλογή του πρώην στρατοπέδου; Συμμετέχει η Εύξεινος Λέσχη στον σχεδιασμό ή ενημερώθηκε εκ των προτέρων;

Μέχρι σήμερα δεν έχουν δοθεί δημόσιες απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά.

Μια ευκαιρία για ολόκληρο το στρατόπεδο

Η αξιοποίηση του πρώην στρατοπέδου «Καπετάν Ακρίτα» ίσως αποκτά ευρύτερη σημασία.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, ανενεργά στρατόπεδα μετατράπηκαν σταδιακά σε πάρκα, πολιτιστικά κέντρα, πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις ή διοικητικούς χώρους. Η εγκατάσταση ενός μουσείου πανελλήνιας εμβέλειας θα μπορούσε να αποτελέσει τον πυρήνα για μια συνολική ανάπλαση της περιοχής.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να δημιουργηθεί ένας ολοκληρωμένος πολιτιστικός και εκπαιδευτικός κόμβος με βιβλιοθήκη, συνεδριακό κέντρο, ερευνητικά εργαστήρια ή ακόμη και πανεπιστημιακές δομές με αντικείμενο την ιστορία, τη μουσειολογία και τον πολιτισμό.

Ο ρόλος των ποντιακών φορέων

Εξίσου σημαντική είναι η συμμετοχή των οργανωμένων φορέων του ποντιακού ελληνισμού.

Η εμπειρία δείχνει ότι τόσο μεγάλα έργα αποκτούν διαχρονική δυναμική όταν στηρίζονται στη συνεργασία της επιστημονικής κοινότητας, της αυτοδιοίκησης, των πολιτιστικών συλλόγων και των μεγάλων ιδρυμάτων του ποντιακού χώρου.

Η συμβολή του Ιδρύματος Παναγία Σουμελά, της Ευξείνου Λέσχης Βέροιας, της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων και άλλων φορέων θα μπορούσε να προσδώσει στο εγχείρημα ακόμη μεγαλύτερη αποδοχή και προοπτική.

Η επόμενη ημέρα

Το «Σπίτι του Πόντου» μπορεί να εξελιχθεί σε ένα έργο με εθνική και διεθνή ακτινοβολία. Η Βέροια διαθέτει τις προϋποθέσεις να φιλοξενήσει ένα μουσείο που θα αποτελεί σημείο αναφοράς για την ιστορία του ποντιακού ελληνισμού, την έρευνα και τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης.

Ωστόσο, για να μετατραπεί η εξαγγελία σε πραγματικότητα απαιτούνται σαφείς αποφάσεις, θεσμικές συνεργασίες, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, ολοκληρωμένες μελέτες και κυρίως ένας κοινός σχεδιασμός που θα υπερβαίνει πρόσωπα και συγκυρίες.

Η τοπική κοινωνία παρακολουθεί με ενδιαφέρον τις εξελίξεις. Το στοίχημα πλέον δεν είναι μόνο η παραχώρηση ενός κτιρίου, αλλά η δημιουργία ενός σύγχρονου και βιώσιμου κέντρου ιστορίας και πολιτισμού, αντάξιου της σημασίας του ποντιακού ελληνισμού και της συμβολής του στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας.

Κώστας Τσιμόπουλος / Εφημερίδα "Βέροια"