Άδειες σακούλες, γεμάτοι πάγκοι

- Στα όρια οι καταναλωτές στη λαϊκή της Βέροιας

Η λαϊκή αγορά της Βέροιας, ένας από τους πιο ζωντανούς και διαχρονικούς θεσμούς της πόλης, συνεχίζει να αποτελεί σημείο συνάντησης για εκατοντάδες πολίτες κάθε εβδομάδα. Από νωρίς το πρωί, οι δρόμοι γεμίζουν με κόσμο που αναζητά φρέσκα προϊόντα, καλές τιμές και την άμεση επαφή με τον παραγωγό. Ωστόσο, πίσω από τη γνώριμη αυτή εικόνα, διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα, στην οποία η ακρίβεια πρωταγωνιστεί και επηρεάζει καθοριστικά τόσο τη συμπεριφορά των καταναλωτών όσο και τη βιωσιμότητα των επαγγελματιών.

Οι πάγκοι παραμένουν γεμάτοι και η κίνηση έντονη, όμως οι σακούλες των καταναλωτών δεν θυμίζουν σε τίποτα τις αντίστοιχες περασμένων ετών. Πλέον, οι περισσότεροι πολίτες ψωνίζουν πιο συγκρατημένα, επιλέγοντας λιγότερα προϊόντα και δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στο συνολικό κόστος. Η φράση «βάλε μου λίγο απ’ αυτό» ακούγεται συχνότερα από ποτέ, αντικαθιστώντας τις αγορές με το κιλό που αποτελούσαν κάποτε τον κανόνα.

«Δεν είναι όπως παλιά», λέει μια μεσήλικη καταναλώτρια που μόλις έχει ολοκληρώσει τα ψώνια της. «Με 20 ευρώ γέμιζα τη σακούλα και έφευγα ευχαριστημένη. Τώρα, με τα ίδια χρήματα παίρνω τα μισά και πάλι πρέπει να αφήσω πράγματα πίσω». Στα χέρια της κρατά δύο μικρές σακούλες, με λίγα λαχανικά και μερικά φρούτα. «Διαλέγω πια πολύ προσεκτικά τι θα αγοράσω. Δεν μπορώ να πάρω ό,τι θέλω, μόνο ό,τι χρειάζομαι πραγματικά».

Η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε πάγκο. Μια άλλη γυναίκα, που περιμένει τη σειρά της μπροστά σε έναν παραγωγό, περιγράφει τη δική της εμπειρία: «Πήρα πιπεριές και δύο μαρούλια και πλήρωσα 10 ευρώ. Πέρυσι, τα ίδια πράγματα δεν θα ξεπερνούσαν τα 6 ή 7 ευρώ. Η διαφορά είναι μεγάλη και φαίνεται κάθε εβδομάδα». Όπως σημειώνει, οι αυξήσεις δεν είναι περιστασιακές, αλλά συνεχείς. «Κάθε φορά που έρχομαι, κάτι θα είναι πιο ακριβό».

Ιδιαίτερα έντονη είναι η δυσαρέσκεια για τα χόρτα, τα οποία παραδοσιακά θεωρούνταν μια από τις πιο οικονομικές επιλογές για το τραπέζι. Σήμερα, όμως, η τιμή τους έχει φτάσει σε επίπεδα που προκαλούν έκπληξη. «Ήθελα να πάρω χόρτα για να φτιάξω πίτα και όταν άκουσα την τιμή, έμεινα», λέει μια νεότερη καταναλώτρια. «Έξι ευρώ το κιλό. Πώς να τα πάρεις; Παλιά ήταν από τα πιο φθηνά φαγητά. Τώρα έχουν γίνει πολυτέλεια».

Οι τιμές σε βασικά οπωροκηπευτικά αποτυπώνουν ξεκάθαρα το μέγεθος των αυξήσεων. Οι ντομάτες, ένα από τα πιο βασικά προϊόντα της ελληνικής διατροφής, πωλούνται πλέον από 2,5 έως 3 ευρώ το κιλό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και υψηλότερα. Τα ντοματίνια αγγίζουν τα 7 έως 8 ευρώ το κιλό, οι μελιτζάνες κυμαίνονται γύρω στα 4 έως 5 ευρώ, ενώ οι πιπεριές έχουν ανέβει στα 3,5 με 4 ευρώ το κιλό. Ακόμη και προϊόντα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «σταθερά», όπως το μπρόκολο, εμφανίζουν αυξήσεις, φτάνοντας κοντά στα 3 ευρώ.

Στην απέναντι πλευρά των πάγκων, οι παραγωγοί και οι έμποροι περιγράφουν μια εξίσου δύσκολη πραγματικότητα. Όπως τονίζουν, οι αυξήσεις στις τιμές δεν αποτελούν επιλογή, αλλά αναγκαστική προσαρμογή σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί.

«Ο κόσμος νομίζει ότι ανεβάζουμε τις τιμές για να κερδίσουμε περισσότερα, αλλά η αλήθεια είναι διαφορετική», εξηγεί ένας παραγωγός που δραστηριοποιείται εδώ και χρόνια στη λαϊκή της Βέροιας. «Τα έξοδα έχουν διπλασιαστεί. Το πετρέλαιο, τα λιπάσματα, τα εργατικά, όλα έχουν ανέβει. Για να καλλιεργήσεις σήμερα, χρειάζεσαι πολύ περισσότερα χρήματα από ό,τι πριν λίγα χρόνια».

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο κόστος θέρμανσης των θερμοκηπίων, το οποίο έχει επιβαρύνει σημαντικά την παραγωγή. «Για να έχουμε ντομάτες, πιπεριές και μελιτζάνες εκτός εποχής, πρέπει να δουλεύουν τα θερμοκήπια συνεχώς. Με το πετρέλαιο πάνω από τα δύο ευρώ, το κόστος είναι τεράστιο», σημειώνει ο ίδιος. «Αν δεν περάσει ένα μέρος αυτού του κόστους στην τιμή, δεν μπορούμε να επιβιώσουμε».

Ένας έμπορος, με περισσότερα από είκοσι χρόνια παρουσίας στις λαϊκές αγορές, επισημαίνει ότι η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν. «Παλιά υπήρχε μεγαλύτερη επάρκεια προϊόντων και πιο σταθερές τιμές. Τώρα, βλέπεις ελλείψεις και συνεχείς αυξήσεις. Δεν βρίσκουμε εύκολα κάποια προϊόντα, ειδικά τα άγρια χόρτα. Θέλουν ψάξιμο και κόπο για να μαζευτούν, και αυτό ανεβάζει την τιμή».

Το πρόβλημα της μειωμένης παραγωγής επιβεβαιώνεται και από άλλους επαγγελματίες του χώρου, οι οποίοι τονίζουν ότι αρκετοί παραγωγοί έχουν περιορίσει τις καλλιέργειές τους ή έχουν αποσυρθεί προσωρινά, καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο αυξημένο κόστος. «Υπάρχουν λιγότερα προϊόντα στην αγορά και αυτό επηρεάζει τις τιμές. Όταν η προσφορά μειώνεται και η ζήτηση παραμένει υψηλή, οι τιμές ανεβαίνουν», αναφέρουν.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι καταναλωτές αναγκάζονται να αλλάξουν συνήθειες. Πολλοί δηλώνουν ότι πλέον κάνουν αυστηρό προγραμματισμό πριν επισκεφθούν τη λαϊκή, καταγράφοντας τι χρειάζονται και αποφεύγοντας τις αυθόρμητες αγορές. Άλλοι επιλέγουν να επισκέπτονται τη λαϊκή προς το τέλος της λειτουργίας της, ελπίζοντας ότι θα βρουν καλύτερες τιμές.

«Πηγαίνω πιο αργά, γιατί τότε κάποιοι ρίχνουν τις τιμές για να ξεπουλήσουν», λέει ένας συνταξιούχος. «Δεν είναι όπως παλιά που αγόραζες ό,τι ήθελες χωρίς να το σκεφτείς. Τώρα τα υπολογίζεις όλα».

Παράλληλα, δεν λείπουν και οι φωνές που κάνουν λόγο για φαινόμενα αισχροκέρδειας, ειδικά σε περιόδους αυξημένης ζήτησης. «Κάθε χρόνο πριν τις γιορτές βλέπουμε αυξήσεις, αλλά φέτος είναι πιο έντονες», αναφέρει μια καταναλώτρια. «Δεν ξέρεις τι να πιστέψεις. Άλλοι λένε ότι φταίει το κόστος, άλλοι ότι κάποιοι εκμεταλλεύονται την κατάσταση».

Η ανησυχία εντάθηκε τις μέρες προ του Πάσχα, μια περίοδος κατά την οποία η ζήτηση για οπωροκηπευτικά αυξάνεται σημαντικά. Οι καταναλωτές φοβούνται ότι οι τιμές θα ανέβουν ακόμη περισσότερο, καθιστώντας το γιορτινό τραπέζι ακριβότερο από κάθε άλλη χρονιά.

«Το Πάσχα πάντα είχε έξοδα, αλλά φέτος έχουν  ξεφύγει», λέει μια μητέρα δύο παιδιών.«Θέλεις να βάλεις στο τραπέζι σου σαλάτες, χόρτα, λαχανικά, αλλά όταν βλέπεις αυτές τις τιμές, το σκέφτεσαι διπλά».

Από την πλευρά τους, οι επαγγελματίες της αγοράς εκτιμούν ότι η κατάσταση δεν πρόκειται να βελτιωθεί άμεσα. Όπως επισημαίνουν, η πορεία των τιμών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ενεργειακό κόστος και τις τιμές των πρώτων υλών, οι οποίες παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

«Αν δεν πέσει το κόστος παραγωγής, δεν θα πέσουν ούτε οι τιμές», τονίζουν. «Είναι μια αλυσίδα. Ό,τι πληρώνουμε εμείς, περνάει στον καταναλωτή».

Παρά τις δυσκολίες, η λαϊκή αγορά της Βέροιας συνεχίζει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας της πόλης. Είναι ένας χώρος όπου συναντιούνται διαφορετικές γενιές, ανταλλάσσονται κουβέντες και διατηρείται μια ζωντανή σχέση ανάμεσα στον παραγωγό και τον καταναλωτή.

Ωστόσο, η ακρίβεια έχει αλλάξει τις ισορροπίες. Οι καταναλωτές γίνονται πιο προσεκτικοί, οι παραγωγοί πιέζονται οικονομικά και η συνολική εικόνα της αγοράς μεταβάλλεται. Το παραδοσιακό μοντέλο της «φθηνής λαϊκής» φαίνεται να ανήκει πλέον στο παρελθόν, δίνοντας τη θέση του σε μια νέα πραγματικότητα, όπου η ποιότητα παραμένει, αλλά το κόστος αυξάνεται.

Το ερώτημα που παραμένει είναι αν αυτή η κατάσταση θα είναι προσωρινή ή αν πρόκειται για μια μόνιμη αλλαγή. Προς το παρόν, τίποτα δεν δείχνει ότι οι τιμές θα επιστρέψουν σύντομα στα επίπεδα των προηγούμενων ετών. Και έτσι, για τους κατοίκους της Βέροιας, η εβδομαδιαία επίσκεψη στη λαϊκή μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στην ανάγκη και τη δυνατότητα.

Κώστας Τσιμόπουλος / Εφημερίδα «Βέροια»